Commentary: Mısır’ın yeni anayasası hakkında/ On Egypt’s new constitution (Turkish)

Yeni Anayasa Platformu için kaleme aldığım ve yakında yayımlanacak olan bir makale:

Mısır’ın yeni anayasası hakkında

Kahire’nin Tahrir meydanında odaklanan genç neslin ihtilali Hüsnü Mübarek’in 30 senedir süren rejimini devirdi. Mübarek, arkası kesilmeyen ve bütün ülkeyi felce uğratan protestoların karşısında tahtından inmeye zorlanınca halk rahatlayıp, sokakları ve Tahrir meydanını boşalttı. Buna rağmen bu günlerde Tahrir meydanına giderseniz, protestocuların orayı henüz terk etmediğini hatta çadırlarda kaldıklarını göreceksiniz.

Mübarek gitti ama devlet erkanlarının çoğu Mübarek’in çizgisini takip edecek insanlardan oluşmaktadır. Hatta bu yazının konusu olan yeni anayasanın da Mübarek zamanından beri hizmet veren 8 kişilik hukukçu komisyounu tarafından hazırlanmış olması protestoların yeniden yer yer ateşlenmesine sebep oluyor. Bir anayasanın sadece hukukçular tarafından yazılması çok sayıda Mısırlı gözlemcilerin de tepkisine neden olmuştur. Tahrir meydanındaki insanlar bunun bilincinde oldukları için bir kere feth ettikleri yeri kolay kolay terk etmeyeceklerdir.

Peki, yeni anayasa başlıca hangi hususlara değişiklik getiriyor? Komisyonun 27 Şubat’ta kamuyouna sunduğu yeni anayasanın önemine göre sıraladığım değişikliklerine bakalım (Kaynak: المصري اليوم el-Masri el-Yevm, 27 Şubat 2011, Sayfa 4):

Madde 76 – Cumhurbaşkanı adaylığı
76. maddenin sayesinde cumhurbaşkanı adaylığı kolaylaştırılmıştır. Adaylık artık üç yoldan gerçekleşebilecek: 1. parlamentoda en az bir koltuğa sahip partiler aday sunabilecektir. 2. 30 milletvekili anlaşıp bir aday seçebilecektir 3. 30.000 seçme hakkı olan vatandaş toplanıp bir aday sunabilecektir.

Madde 77 – Cumhurbaşkanının görev süresi
Bu, anayasa değişikliğinin en önemli maddelerindendir. Cumhurbaşkanının görev süresi 8 yılla sınırlı olacaktır (4 + 4). Böylece protestocuların en büyük taleplerinden birine cevap verilmiş olunacaktır.

Madde 139 – Cumhurbaşkanı vekili
Cumhurbaşkanı en azından bir vekil seçmek zorunda olacaktır.

Madde 88 – Seçim denetimi
Bu maddeye göre seçimler halkın güvendiği yargı tarafından denetlenip sonuçları değerlendirilecektir.

Madde 189 – Yeni anayasalar
Cumhurbaşkanı veya parlamentonun salt çoğunluğu 100 kişilik bir komisyona yeni bir anayasa yazma görevi verebilecektir.
Büyük bir olasılıkla bu yıl seçilecek olan yeni cumhurbaşkanı ve parlamento bu yola başvuracaktır.

Madde 148 – Olağanüstü hâl
Cumhurbaşkanı ancak parlamentonun onayıyla olağanüstü hâli ilan edebilecektir. 6 aydan fazla sürecek olan olağanüstü hâller referanduma sunulmak zorundadır.

Kaldırılmıştır: Madde 179 – Teröristler için insan hakları geçersizliği
Teröristlerin yargısında anayasanın sağladığı insan haklarının geçersizliğini belirten bu madde tamamen kaldırılmıştır.

Kısaca sunduğum bu değişiklikler geçici olmakla birlikte özellikle kadın hakları, İslam’ın devlet dini olarak devam etmesi, şeriatın devlet hukuğunun bir kaynağı olarak kalmasından dolayı, Neval el-Sadavi gibi insan hakları savunucuları tarafından bitmemiş ve eksik bir reform olarak tanımlanmaktadır.


About this entry