Article (Greek): Ο άνθρωπος που παρουσίασε στους Έλληνες την πνευματική και καλλιτεχνική ζωή της Τουρκίας – Αβραάμ Παπάζογλου

 

Ο άνθρωπος που παρουσίασε στους Έλληνες την πνευματική και καλλιτεχνική ζωή της Τουρκίας της δεκαετίας του τριάντα του προηγούμενου αιώνα: Αβραάμ Παπάζογλου

DSCF8732kl

 

Σκεφτείτε: Ένας Ρωμιός Πολίτης που ζούσε τα πρώτα χρόνια μετά την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας αφοσιώθηκε στην κριτική βιβλίων γνωστών Τούρκων συγγραφέων όπως του Yaşar Nabi, του Peyami Safa, του Nazım Hikmet, του Necip Fazıl κτλ. παρουσιάζοντας άρθρα και δοκίμια σε γνωστά ελληνικά περιοδικά που κυκλοφορούσαν την εποχή του στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη (π.χ. Νέα Εστία, Νέα Πνοή, Πάλμος).
Τι θα λέγατε αν μάθετε ότι πολλά από αυτά τα έργα δεν έχουν ακόμα και σήμερα μεταφραστεί στα ελληνικά; Δεν θα μένατε έκπληκτοι;
Γιατί υπήρχε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για τη τουρκική λογοτεχνία στην Ελλάδα της εποχής εκείνης; Ποια ήτανε τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία επέλεξε ο Παπάζογλου αυτούς τους συγγραφείς; Σε ποιο αναγνωστικό κοινό απευθύνονταν οι κριτικές του ;

Παρόλο που πέθανε σε ηλικία 31 έτους ο Παπάζογλου δεν έγραψε μόνο λογοτεχνικές κριτικές άλλα και πάρα πολλά δοκίμια σχετικά με την πνευματική και πολιτιστική ζωή της τότε πρόσφατα γεννημένης Τουρκίας. Να σας αναφέρω κάποια θέματα που προσέγγιζε στα έργα του: οι Τούρκοι συμβολιστές, ο λογοτέχνης και η λογοτεχνία στη νέα Τουρκία, η επτανησιακή πολιτεία στα αρχεία του Οθωμανικού Κράτους, το πρώτο γλωσσικό συνέδριο και η γλωσσική μεταρρύθμιση της Τουρκίας, η τουρκική ποίηση στον ΙΧ’ αιώνα, η μουσική κίνηση της Τουρκίας και των Βαλκανίων, ανατολικά παραμύθια, η ίδρυση και η σπουδαιότητα των halk evleri «οι οίκοι του λαού», η εξέλιξη της όπερας και του Ωδείου της Αγκύρας μετά από τον Paul Hindemith, η Ακαδημία Καλών Τεχνών στην Πόλη, το θέατρο της Πόλης ή «το Νταρουλμπενταϊ». Αυτή η λίστα περιλαμβάνει μόνο τα άρθρα που έχουν δημοσιευτεί στο περιοδικό «Νέα Εστία». Εκτός από αυτά έγραψε και για κάποια άλλα περιοδικά και εφημερίδες της Ελλάδας. Όπως προκύπτει από αυτή τη λίστα ο Παπάζογλου έγραφε και ερμήνευε την πνευματική και πολιτιστική ζωή των πρώτων χρόνων της Τουρκικής Δημοκρατίας.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά αυτoύ του ερευνητή είναι ότι ήταν ένας γνήσιος πολίτης που αποτύπωσε στα δοκίμια του με αληθινό ενθουσιασμό και αισιοδοξία τις προόδους και τις εξελίξεις της νέας Τουρκίας. Μια σπουδαία ένδειξη για αυτή τη στάση του είναι ένα άρθρο του που δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο 1938, και στο οποίο περιγράφει την κατάσταση της τότε τουρκικής λογοτεχνίας:

«Δεν φαντάζομαι να θεωρηθώ υπερβολικός, αν χαρακτηρίζω οργιαστική την πνευματική ζωή της σημερινής Τουρκίας. Είναι αφάνταστα καταπληκτικός ο ενθουσιασμός με τον όποιον εργάζονται οι νέοι και οι παλαιοί ακόμα Τούρκοι συγγραφείς, φροντίζοντας να δημιουργήσουν μια καινούργια πνευματική παράδοση, ολότελα δική τους, εντελώς διαφορετική από την παλιά. Βέβαια, δεν μπορεί κανείς εύκολα ν’αγνοήσει την πνευματική κληρονομιά αυτών πού πέρασαν και άφησαν έργα λίγο-πολύ αξιοπρόσεχτα – πολύτιμους θησαυρούς γι’αυτούς που ακολουθούν. Όμως, μαζί με όλα αυτά τ’απομεινάρια μιας ζωής περασμένης και πολύ διαφορετικής από τη σημερινή, οι σύγχρονοι Τούρκοι διανοούμενοι εργάζονται όσο μπορούν καλύτερα για να συντονίσουν τις πνευματικές τους προσπάθειες, την πνευματική τους δημιουργία με το πνεύμα της Δύσης (…).»
Νέα Εστία, τεύχος 279, σελίδες 1071-1072

Σ’ένα άλλο άρθρο του, που εκδόθηκε το Σεπτέμβριο 1937, περιγράφει με ενθουσιασμό πώς οι Τούρκοι μεταμορφώνονται σε ολοένα και πιο ένθερμους αναγνώστες βιβλίων:

«Με τον καιρό, καλλιεργήθηκε στο κοινό ή αγάπη του βιβλίου, έτσι που σήμερα να μη μένουν παρά 10-15 αντίτυπα κάθε καινούργιου βιβλίου. Ακριβώς το αντίθετο απ’ότι συνέβαινε ώς τότε. Πρώτα πουλιόνταν μονάχα 10-15 αντίτυπα, τώρα μένουν για το συγγραφέα τόσα. Πρόσφατο παράδειγμα έχω να αναφέρω το βιβλίο του Κιοσεμιχάλ, παρ’όλο πού το θέμα του δεν είχε και τόσο πλατύ ενδιαφέρον. Σ’ένα τελευταίο του γράμμα ο συγγραφέας με πληροφορούσε ότι από την πρώτην έκδοση του έργου του – 3.000 αντίτυπα – δεν τούμειναν παρά μονάχα καμμιά εικοσαριά σώματα. Και να σκέφτεται κανείς πώς πέρασαν μονάχα τέσσερεις μήνες από την έκδοσή του. Ποιός δικός μας συγγραφέας μπορεί να καυχηθεί πώς το tirage του έφτασε ποτέ τον αριθμόν αυτό;
Όταν στην Τουρκία κυκλοφόρησαν τα «Άπαντα» του Αχμέτ Χασήμ σημείωσαν δυό εκδόσεις από 3.000 αντίτυπα η καθεμία. Σε μας, τα «Ποιήματα» του Καβάφη δε θα πέρασαν τον υπέρογκο, για έναν Έλληνα λογοτέχνη, αριθμό των 500 αντιτύπων.»
Νέα Εστία, τεύχος 259, σελίδες 1452-1453

Όμως η δραστηριότητα του Αβραάμ Παπάζογλου δεν περιορίζεται μόνο σε αυτά τα άρθρα. Έχει επίσης μεταφράσει διηγήματα πολλών Τούρκων συγγραφέων όπως του Suat Derviş, του Ruşen Eşref, του Yaşar Nabi και του Nahit Sırrı στο ίδιο περιοδικό που ανέφερα παραπάνω. Εκτός απ’αυτά ίδρυσε και εξέδιδε το ετήσιο φιλολογικό περιοδικό Φιλολογική Πρωτοχρονιά που δημοσιευόταν στην Πόλη από το 1930 μέχρι το 1933.
Σε μια εποχή που κανείς δεν μιλούσε για φιλικές σχέσεις μεταξύ των δυο λαών το να έχει πετύχει ο Παπάζογλου να κάνει γνωστή τόσο στους Έλληνες όσο και στους Τούρκους την πνευματική και λογοτεχνική ζωή της άλλης πλευράς αποτελεί αναμφίβολα μεγάλο επίτευγμα. Σε μια μελέτη του ο Behçet Necatigil επιπλέον αναφέρεται στη δραστηριότητά του Παπάζογλου στη σφαίρα των μεταφράσεων ως εξής:

«Για μεγάλο χρονικό διάστημα γνωρίσαμε τη μεταφρασμένη σύγχρονη λογοτεχνία της Ελλάδος αποκλειστικά και μόνο χάρη στις μεταφράσεις του Αβραάμ Παπάζογλου στο περιοδικό Varlık. Αρχίζοντας τη μεταφραστική του δραστηριότητά με τη μετάφραση ενός μέρους του μυθιστορημάτος του Στράτη Μυρυβήλη Η ζωή εν τάφω στο ένατο τεύχος του αναφερόμενου περιοδικού (το Νοέμβρη 1933) συνέχισε να μεταφράζει διηγήματα διαφόρων Ελλήνων συγγραφέων όπως του Θράσου Καστανάκη και άλλων. Ο ίδιος ο Αβραάμ Παπάζογλου μετέφρασε για πρώτη φορά στο Varlık (70/1936) κάποια ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη (π. 1934), ποιητή που αργότερα έτυχε μεγάλου ενδιαφέροντος στη χώρα μας.»
Behçet Necatigil, Balkan ülkeleri edebiyatlarından Türkçeye çeviriler (Τουρκικές μεταφράσεις στα τουρκικά από την λογοτεχνία Βαλκανικών χωρών), Türk Dili, Ioύλιος 1978, σελίδες 126-154


About this entry